Waarom vinden volwassenen dat “de jeugd van tegenwoordig” respectloos, narcistisch of te kwetsbaar is — en wat zegt psychologisch onderzoek eigenlijk over deze hardnekkige generatie-stereotypen?
In nogal wat actuele maatschappelijke debatten over opvoeding en onderwijs circuleren negatieve opvattingen over de jongeren van nu en hoe ze door hun ouders worden grootgebracht. Om gedragsproblemen op school te verklaren, stellen sommigen dat jongeren vandaag geen respect meer hebben voor autoriteit. Door een lakse opvoeding zouden ze geen regels meer aanvaarden en zich vaker onrespectvol en brutaal opstellen.
Een tweede vaak gehoord denkbeeld is dat de dalende onderwijsprestaties te wijten zijn aan een meer zelfingenomen houding van leerlingen vandaag. Ze gedragen zich als hooghartige consumenten van het onderwijs, die menen recht te hebben op een diploma zonder daar veel inspanning voor te moeten doen. Als er problemen opduiken, dan wijzen ze gemakkelijk naar anderen (meestal de leerkracht of directie). De wil om hard te werken voor een resultaat zou ver te zoeken zijn en jongeren zouden hun eigen capaciteiten sterk overschatten. Zo’n narcistische houding zou het resultaat zijn van een opvoeding waarbij ouders hun kroost op een voetstuk plaatsen en hen overmatig bewieroken voor al bij al middelmatige prestaties (de zogenaamde “zesjescultuur”).
Naast de opvattingen dat jongeren respectloos en narcistisch zijn, bestaat ook het idee dat jongeren vandaag tere kasplantjes zijn die niet overweg kunnen met tegenslagen, obstakels of feedback. Jongeren zouden overgevoelige sneeuwvlokjes geworden zijn die niet meer tegen een stootje kunnen. Deze kwetsbaarheid is het gevolg van hun overbeschermende of ‘bepamperende’ opvoeding: grootgebracht door helikopterouders die preventief alle problemen voor hen oplosten, hebben ze nooit geleerd hebben om zelf moeilijkheden aan te pakken.
Stereotypes?
Typeren deze opvattingen de huidige generatie jongeren echt of zijn het veeleer stereotypes? Deze vraag is niet eenvoudig te beantwoorden. Daar hebben we immers betrouwbare data voor nodig die historische trends documenteren. En zo’n betrouwbare data zijn nu net vrij schaars. Vooral nuttig zijn cross-temporele vergelijkingen, waarbij een kenmerk op dezelfde manier werd gemeten bij jongeren van dezelfde leeftijd, maar geboren in een verschillend tijdperk.
Internationaal onderzoek toont zo, vanaf de jaren 90’ tot nu, een dalende trend in problematisch gedrag bij jongeren, waaronder agressie, criminaliteit, en middelengebruik [1-7]. Deze daling staat in schril contrast tot het idee dat jongeren vandaag zich in toenemende mate respectloos en moeilijk gedragen.
Ook het idee dat jongeren vandaag meer dan ooit narcistisch zijn en een label zoals ‘Generation Me’ verdienen [8], kunnen we in vraag stellen [9]. Jongeren vandaag blinken helemaal niet uit in zelfvertrouwen: zelfkritisch perfectionisme en het gevoel te moeten beantwoorden aan hoge standaarden nemen juist toe [10-11].
Sommigen argumenteren dat de toenames in mentale gezondheidsproblemen bij jongeren (zoals angst en depressie) bewijs leveren voor het denkbeeld van de sneeuwvlokjes [12]. Het is echter nogal kort door de bocht om jongeren met angst- en depressieklachten weg te zetten als ‘overgevoelig’: misschien groeien jongeren vandaag op in meer onzekere maatschappelijke omstandigheden, waardoor hun mentale klachten in verhouding staan tot de objectief toegenomen uitdagingen waarmee ze geconfronteerd worden. Ook voor het beeld van de toegenomen ouderlijke “bepampering” bestaat weinig direct bewijs. Een recente analyse toont dat er vanaf de jaren ’70 tot nu slechts een bescheiden toename is in overbeschermend opvoeden [13]. Die toename is zo klein dat ze geenszins het idee van een escalerende ouderlijke betutteling en bijhorende sneeuwvlokjesmentaliteit rechtvaardigt.
Als er voor de verschillende negatieve denkbeelden zo weinig wetenschappelijke evidentie bestaat, zouden we dan niet beter spreken over stereotypes en vooroordelen [14]? Net zoals er over ouderen vooroordelen bestaan (‘ageism’), kunnen ook jongeren inderdaad geconfronteerd worden met eenzijdige en stereotype opvattingen over hun leeftijdsgroep [15]. Die opvattingen, die worden benoemd met de term anti-youth ageism [14], sluipen de publieke opinie binnen via zowel klassieke als nieuwe media en kunnen uitvergroot worden via onzorgvuldige wetenschapscommunicatie. Het wordt vooral problematisch wanneer anekdotische ervaringen voldoende zijn om veralgemenende uitspraken te doen over de jeugd.
Hoe onschuldig zijn deze denkbeelden?
Los van de vraag naar het waarheidsgehalte van de denkbeelden over de hedendaagse jeugd, rijst vooral de vraag of dit gewoon onschuldige meningen zijn. Of hebben deze ideeën echte implicaties voor hoe volwassenen zich verhouden tot jongeren vandaag? Een terugkerende vaststelling in ons onderzoek is dat volwassenen die deze negatieve denkbeelden sterker onderschrijven ook aangeven op een meer controlerende of dwingende manier met jongeren om te gaan [16]. Ze proberen vaker hun verwachtingen op een eisende manier af te dwingen of ze worden zelfs persoonlijk aanvallend. Die samenhang zien we zowel bij ouders tegenover hun kinderen als bij leerkrachten tegenover hun leerlingen.
Mogelijk beschouwen leraren en ouders zo’n dwingende stijl als noodzakelijk om jongeren iets bij te brengen. Die stijl zou dan helpen om respect voor autoriteit aan te leren, narcistische jongeren een toontje lager te laten zingen en weerbaarheid bij te brengen aan de sneeuwvlokjes. Echter, de idee dat een controlerende stijl zo’n gunstige effecten heeft wordt niet bevestigd in onderzoek. Wel in tegendeel. Een dergelijke dwingende communicatiestijl werkt demotiverend en voorspelt zowel verminderd welzijn als meer gedragsproblemen [17-19]. Ironisch genoeg zou het gebruik van dwingende communicatie dus wel eens die uitkomsten in de hand kunnen werken die volwassenen met negatieve denkbeelden over jongeren het meest verfoeien. Om jongeren veerkracht en normbesef bij te brengen, is meer nodig dan simpelweg de druk opschroeven. Jongeren hebben er vooral baat bij als volwassenen richting geven (structuur) binnen een warme en ondersteunende relatie (verbondenheid) en op een manier waarbij jongeren zich erkend voelen en eigen keuzes kunnen maken (autonomie) [20].
Negatieve stereotypes over de huidige jeugd zijn niet onschuldig. Ze kunnen een voorspelling worden die zichzelf bevestigt en reële gevolgen hebben. We pleiten er dan ook voor om in het maatschappelijk debat kritisch te blijven tegenover denkbeelden over de jeugd, hoe wijd verspreid ze ook mogen zijn en om voorzichtig te zijn met veralgemenende uitspraken over jongeren. Zulke uitspraken bemoeilijken het debat, leiden tot polarisatie en helpen finaal niemand echt verder [20].
Referenties
[1] Oberwittler, D., & Svensson, R. (2025). The international youth crime drop: Evidence and explanations. Crime and Justice, 54(1), 153-216.
[2] Askari, M. S., Rutherford, C. G., Mauro, P. M., Kreski, N. T., & Keyes, K. M. (2022). Structure and trends of externalizing and internalizing psychiatric symptoms and gender differences among adolescents in the US from 1991 to 2018. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 57(4), 737-748.
[3] Miech, R., Keyes, K. M., O’Malley, P. M., & Johnston, L. D. (2020). The great decline in adolescent cigarette smoking since 2000: Consequences for drug use among US adolescents. Tobacco Control, 29(6), 638-643.
[4] Moss, S. L., Santaella‐Tenorio, J., Mauro, P. M., Keyes, K. M., & Martins, S. S. (2019). Changes over time in marijuana use, deviant behavior and preference for risky behavior among US adolescents from 2002 to 2014: Testing the moderating effect of gender and age. Addiction, 114(4), 674-686.
[5] Coley, R. L., Leer, J., & Lanteri, L. (2025). Trends in mental and behavioral health risks in adolescents: 1999-2021. Pediatrics, 155(4), e2024068774.
[6] Slade, T., Chapman, C., Halladay, J., Sunderland, M., Smout, A., Champion, K. E., … & Teesson, M. (2024). Diverging trends in alcohol use and mental health in Australian adolescents: A cross‐cohort comparison of trends in co‐occurrence. JCPP Advances, 4(3), e12241.
[7] Chester, K. L., Callaghan, M., Cosma, A., Donnelly, P., Craig, W., Walsh, S., & Molcho, M. (2015). Cross-national time trends in bullying victimization in 33 countries among children aged 11, 13 and 15 from 2002 to 2010. The European Journal of Public Health, 25(suppl_2), 61-64.
[8] Twenge, J. M. (2014). Generation Me: Why today’s young Americans are more confident, assertive, entitled and more miserable than ever before. New York, NY: Atria.
[9] Wetzel, E., Brown, A., Hill, P. L., Chung, J. M., Robins, R. W., & Roberts, B. W. (2017). The narcissism epidemic is dead; long live the narcissism epidemic. Psychological Science, 28(12), 1833-1847.
[10] Curran, T., & Hill, A. P. (2019). Perfectionism is increasing over time: A meta-analysis of birth cohort differences from 1989 to 2016. Psychological Bulletin, 145(4), 410–429.
[11] Curran, T., & Hill, A. P. (2022). Young people’s perceptions of their parents’ expectations and criticism are increasing over time: Implications for perfectionism. Psychological Bulletin, 148(1-2), 107–128.
[12] McGorry, P. D., Mei, C., Dalal, N., Alvarez-Jimenez, M., Blakemore, S. J., Browne, V., … & Killackey, E. (2024). The Lancet Psychiatry Commission on youth mental health. The Lancet Psychiatry, 11(9), 731-774.
[13] Van Petegem, S., Eira Nunes, C., Soncini, A., Selçuk, S., Venard, G., Lamprianidou, E., Soenens, B., Zimmermann, G., & Leijten, P. (2025). Historical and cultural differences in perceived overprotective parenting from 1976 to 2023: A cross-temporal meta-analysis. In S. Van Petegem (Chair), Raising children in a changing social world: How sociocultural context shapes parenting. Symposium presented at the annual meeting of the Belgian Association for Psychological Sciences (BAPS), May 26-27, 2025, Université Libre de Bruxelles (ULB).
[14] Wray-Lake, L., Rottenberg, J., & Kennedy, H. (2025). Anti-youth ageism: What it is and why it matters. Child Development Perspectives, 19(3), 172-178.
[15] Wray-Lake, L., Henderson, D. K., Rottenberg, J., Lee, S., Wilf, S., Umo, R., & Saavedra, J. A. (in press). Adolescents’ experiences of anti-youth ageism. Journal of Adolescent Research.
[16] Vennincx, J., Morbée, S., Flamant, N., Vansteenkiste, M., & Soenens, B. (2025). Kids these days! Generational beliefs and their role in shaping teaching and parenting practices. Paper presented at the 11th SELF International Conference, November 18-21, Singapore.
[17] Ryan, K. M., Zimmer-Gembeck, M. J., Hawes, T., Kovacs, T., & Leahy, N. (in press). Intrusive parenting and adolescent internalizing and externalizing symptoms: Three-level meta-analytic reviews considering parenting concepts and methodology. Clinical Child and Family Psychology Review.
[18] Bradshaw, E. L., Duineveld, J. J., Conigrave, J. H., Steward, B. A., Ferber, K. A., Joussemet, M., Parker, P. D., & Ryan, R. M. (2025). Disentangling autonomy-supportive and psychologically controlling parenting: A meta-analysis of self-determination theory’s dual process model across cultures. American Psychologist, 80(6), 879–895.
[19] Howard, J. L., Slemp, G. R., & Wang, X. (2025). Need support and need thwarting: A meta-analysis of autonomy, competence, and relatedness supportive and thwarting behaviors in student populations. Personality and Social Psychology Bulletin, 51(9), 1552-1573.
[20] Vansteenkiste, M., & Soenens, B. (2025). Het ABC van motivatie in onderwijs: Een psychologische basis voor elke leerling en leraar. Lannoo.
