Een begroting opmaken lijkt tegenwoordig enkel te lukken als je meerdere dagen achter elkaar doorwerkt tot in de vroege uurtjes. Is dit echt een succesvolle manier van werken? En kunnen we de uiteindelijke beslissingen die genomen zijn vertrouwen, gezien het feit dat ze genomen zijn onder invloed van aanzienlijke mentale vermoeidheid en slaapgebrek?
Iedereen heeft wel al eens deelgenomen aan een vergadering die ellenlang lijkt te duren. Of hij nu nuttig is, of volkomen vermeden had kunnen worden door een mail te sturen, maakt tegen het einde eigenlijk al niet meer uit. Tegen dan voel je de vermoeidheid in je ogen, ben je ongelofelijk prikkelbaar, en wil je gewoon dat iemand van je familie je belt met een noodgeval, zodat je een excuus hebt om de vergadering vroeger te verlaten. Beeld je erbij dan nog eens in dat je deze urenlange meeting aan het volgen bent na een slapeloze nacht.
Op een bepaald moment zou iedereen denken: 'wat is het nut hiervan?', 'over wat gaat het eigenlijk zelf?', en 'hoe kan ik hier zo snel mogelijk uit geraken?'. Gedachten waarvan je verwacht dat ze allemaal zijn voorgekomen in de hoofden van de mensen die meewerkten aan de recente Vlaamse begrotingsgesprekken.
Lange nachtelijke onderhandelingen kunnen leiden tot geïrriteerde en gefrustreerde politici en medewerkers die trager reageren, moeilijker uit hun woorden komen en minder doordachte beslissingen nemen
Op 28 september 2026 werd de minister-president (Matthias Diependaele) verwacht in het Vlaamse parlement voor zijn septemberverklaring, waar hij traditioneel de afgesproken begroting van de Vlaamse regering uit de doeken doet. Ongeacht je overtuiging en interesse in de politiek, zijn deze besprekingen uitermate belangrijk om te volgen. Ze hebben namelijk een grote impact op ons allemaal, zeker in tijden van besparingen.
Na uren spanning, en anticipatie of de deadline wel degelijk ging worden gehaald, kwam het nieuws naar buiten dat twee mensen onwel waren geworden voor er een akkoord was bereikt. De onderhandelingen werden dus logischerwijs gestaakt, en de minister-president vroeg om uitstel aan het parlement.
Vermoeidheid beïnvloedt beslissingen
Het gebruik van lange, vaak nachtelijke onderhandelingen lijkt een traditie te worden in de Belgische politiek om tot een akkoord te komen. Matthias Diependaele gaf aan dat 'het niet de ideale manier van werken is, maar het is heel moeilijk om een andere manier te vinden'. Een zin die op weinig begrip heeft kunnen rekenen van praktisch alle oppositieleden, nieuwsmedia en burgers met een luid profiel op de socials. Een reactie die te begrijpen valt, helemaal al als je rekening houdt met het feit dat er de dag erna wel een akkoord bereikt is, na ongeveer twee en een half uur werk. In geen enkel ander land lijkt dit zo te gaan. En dan moet je je toch afvragen: is dit wel het beste idee? En waarom is het geen goed idee om beslissingen
Een belangrijk gevolg waar we rekening mee moeten houden bij langdurige gesprekken is namelijk mentale vermoeidheid. Dit is een vorm van vermoeidheid die heel gelijkaardig is aan de fysieke variant, die we allemaal wel een hebben gevoeld als we lang sporten of zwaar fysiek werk uitvoeren, zoals een lange fietstocht of een dagje ploeteren in de moestuin.
Mentale vermoeidheid wordt echter niet opgewekt door fysieke inspanning, maar door het uitvoeren van langdurige mentale oefeningen. Denk maar aan het overtypen van een Word document, het spelen van computer spelletjes, en ja, ook het deelnemen aan lange, belangrijke discussies waar je je hoofd moet bijhouden.
Chronische gevolgen van slaaptekort
De gevolgen van deze vorm van vermoeidheid zijn veelzijdig. We worden minder precies, gaan trager reageren en kunnen moeilijker impulsen tegenhouden. Deze laatste zorgt er bijvoorbeeld voor dat we na een lange werkdag niet altijd kunnen vasthouden aan ons voornemen om gezonder te eten, en toch wat chips gaan pakken om op te eten voor de TV.
Daarnaast zijn er ook emotionele gevolgen: we worden gefrustreerder, prikkelbaarder en kunnen moeilijker onze emoties op een goede manier overbrengen. Het belangrijkste gevolg? We gaan slechtere beslissingen maken, zeker als we onder druk staan. Dit zien we niet alleen bij het uitvoeren van mentale oefeningen, ook bij fysieke situaties, zoals een competitieve voetbalwedstrijd, kan mentale vermoeidheid je serieus parten beginnen spelen.
Naast de gevolgen van mentale vermoeidheid, moeten we bij erg lange vergaderingen (die tot de vroege uurtjes kunnen doorgaan) ook denken aan slapeloosheid. Alhoewel we eigenlijk heel weinig weten over het doel van slapen, is het wel zeker dat elke persoon of dier nood heeft een slaap: het is een verplicht biologisch proces. Maar iedereen heeft natuurlijk al een slaap moeten uitstellen, bijvoorbeeld om belangrijke deadlines te halen, of omdat je kindje maar niet in slaap geraakt.
We spreken van een slaapgebrek in het labo als we dertig uur onafgebroken wakker zijn. Maar de gevolgen van te weinig slaap kunnen al zichtbaar zijn vanaf 24 uur, en ze zijn heel gelijkaardig deze van mentale vermoeidheid: verminderde reactie tijd, slechtere controle van emoties en een moeilijkheid om goede beslissingen te maken. Het interessante is ook dat verschillende studies aantonen dat de achterliggende werking van de effecten van mentale vermoeidheid en slapeloosheid eigenlijk vrij gelijkaardig lijkt te zijn. Desalniettemin zijn de verschillen tussen beide processen toch groot genoeg om ervoor te zorgen dat de gevolgen van beide des te groter zijn als ze tezamen voorkomen.
Naast de acute gevolgen van mentale vermoeidheid en slaperigheid, zijn er natuurlijk ook chronische gevolgen om mee rekening te houden. Chronische blootstelling aan mentale vermoeidheid kan leiden tot stoornissen in de mentale gezondheid en burn-out. Een continue mate van slaapgebrek verhoogt de kans op de ontwikkeling van verschillende chronische ziektes, zoals een hoge bloeddruk en diabetes type 2. Een recente studie toont zelfs aan dat chronisch slaaptekort de levensverwachting aanzienlijk kan verkorten. Van de onderzochte risicofactoren hadden enkel obesitas en roken een nog grotere invloed.
Kortom, lange nachtelijke onderhandelingen kunnen leiden tot geïrriteerde en gefrustreerde politici en medewerkers die trager reageren, moeilijker uit hun woorden komen en minder doordachte beslissingen nemen. Hoe vaker dit voorkomt, hoe groter de impact op de gezondheid en het welzijn van alle betrokkenen. Het is een situatie die eigenlijk vermeden moet worden wanneer er belangrijke beslissingen worden genomen die miljoenen mensen raken. Na de kritiek van de voorbije dagen kunnen we alleen maar hopen dat deze praktijk snel tot het verleden behoort.
