‘Zo is het helemaal niet gebeurd.’ Het is een veelgehoorde uitspraak aan de keukentafel. Twee mensen halen dezelfde gebeurtenis voor de geest, maar hun herinneringen blijken opvallend verschillend. Wie heeft gelijk?
Volgens nieuw onderzoek hoeft het antwoord niet te zijn dat één van beide zich vergist. Zelfs wanneer mensen exact hetzelfde meemaken, kan hun brein er een andere herinnering van maken. De manier waarop we een gebeurtenis ervaren, en vooral hoeveel controle we daarbij denken te hebben, blijkt daarbij een belangrijke rol te spelen. Was je een actieve beslissers of eerder een passieve volger?
Persoonlijker
Psychologen gingen er lange tijd van uit dat controle vooral leidt tot een sterker geheugen. Zelf keuzes maken zou de aandacht verhogen en meer hersengebieden activeren, waardoor gebeurtenissen beter worden opgeslagen. Maar een studie in Nature Communications schetst een genuanceerder beeld. Controle zorgt er niet noodzakelijk voor dat we méér onthouden. Wel lijkt ze onze herinneringen persoonlijker te maken.
Voor hun experiment lieten onderzoekers 324 proefpersonen een interactief digitaal verhaal lezen. Een beetje zoals een klassiek ‘kies-je-eigen-avontuur’-boek. Dat is een boek waarbij jij als lezer keuzes maakt die bepalen hoe het verhaal verdergaat. In plaats van het boek van begin tot eind te lezen, spring je naar verschillende pagina's afhankelijk van je beslissingen. De deelnemers werden verdeeld in drie groepen. De eerste groep mocht zelf keuzes maken op cruciale momenten. De tweede groep kreeg wel opties, maar zag dat hun keuzes soms werden genegeerd. En derde groep had helemaal geen inspraak en volgde enkel instructies.
Bij deelnemers die zelf keuzes mochten maken, waren de herinneringen veel individueler
Daarnaast bouwden de onderzoekers een psychologische truc in. De zogenaamde keuzes die de deelnemers kregen voorgeschoteld, leidden in werkelijkheid allemaal naar exact dezelfde volgende pagina’s. Iedereen las dus exact hetzelfde verhaal. Alleen het gevoel van controle verschilde. Na afloop moesten de proefpersonen het verhaal zo gedetailleerd mogelijk reconstrueren. Daarnaast zetten de onderzoekers AI-modellen in om de ‘meest logische herinneringen’ te identificeren.
Wie zelf keuzes had gemaakt, bleek niet méér details te onthouden dan wie het verhaal passief had gevolgd. Wat wel veranderde, was wat ze onthielden.
Alledaagse discussies
De herinneringen van passieve deelnemers leken sterk op elkaar. Ze beschreven vaak dezelfde scènes, gebeurtenissen en details. Bij deelnemers die zelf keuzes mochten maken, waren de herinneringen veel individueler. Hun keuzes weken af van het standaard interpretatiekader dat door de AI-modellen was vastgesteld.
Een verklaring voor die meer individuele herinneringen ligt volgens de onderzoekers bij persoonlijke betrokkenheid. Wanneer mensen zelf keuzes maken, bekijken ze een ervaring vanuit hun eigen voorkeuren en ervaringen. Daardoor krijgt dezelfde gebeurtenis voor iedereen een iets andere betekenis en kunnen herinneringen meer van elkaar verschillen. Wie vooral passief volgt, verwerkt informatie neutraler. Op die manier kunnen twee mensen oprecht overtuigd zijn dat ze zich dezelfde gebeurtenis correct herinneren, terwijl hun versies toch uiteenlopen.
