De San Sebastianbreuk in het noorden van Venezuela veroorzaakte, niet voor het eerst, een zeer zware aardbeving vlakbij de hoofdstad Caracas. Ook andere grote steden liggen in de buurt van deze gevaarlijke seismische zone.
Witte/grijze bollen: historische aardbevingen. Rode lijnen: plaatgrenzen. Ster: epicentrum Venezuela 24 juni 2026. Kleurenschaal Modified Mercalli Intensity: hoe sterk de aardbeving gevoeld wordt. Credit: United States Geological Survey
Venezuela werd op woensdag 24 juni getroffen door twee zeer zware, ondiepe aardbevingen in een actieve seismische zone. De eerste schok van 7,2 op de momentmagnitudeschaal sloeg toe kort na zes uur ’s avonds lokale tijd, gevolgd door een nog zwaardere schok (M7,5) nog geen minuut later.
De epicentra van de dubbele aardbeving lagen dicht bij elkaar in de deelstaat Yaracuy op 160 kilometer van Caracas, waar de schade zeer groot is. De werkelijke aantallen doden, gewonden en vermisten zijn nog niet bekend en blijven oplopen. We zien hier een gelijkaardige situatie als in Turkije en Syrië op 6 januari 2023, toen twee zeer zware, vrij ondiepe aardbevingen op een complexe plaatgrens immense ravage aanrichtten.
De San Sebastianbreuk veroorzaakte in 1900 een nog zwaardere aardschok: de San Narciso-aardbeving (M7,7) terwijl de Caracas-aardbeving in 1967 een M6,6 scoorde. De huidige dubbelbeving in Venezuela is dus de zwaarste in het land sinds meer dan een eeuw.
Je kan heel dit gebied zien als een legpuzzel met onregelmatige, niet goed passende puzzelstukken die continu tegen elkaar schrapen en dan plots losschieten
Zijschuivende breuk
De San Sebastianbreuk is een structuur die deel is van een grote gordel breuklijnen op de grens tussen de Caribische en de Zuid-Amerikaanse tektonische platen. Je kan heel dit gebied zien als een legpuzzel met onregelmatige, niet goed passende puzzelstukken die continu tegen elkaar schrapen en dan plots losschieten.
De zwaarste aardbevingen ter wereld komen voor op tektonische plaatgrenzen. In Venezuela schuift de Caribische plaat oostwaarts ten opzichte van de Zuid-Amerikaanse plaat, aan een tempo van twintig millimeter per jaar. Reken maar uit hoeveel dat op een eeuw of zelfs een millennium oplevert. De spanning bouwt zich langzaamaan op. Uiteindelijk houden de gesteentemassa’s het niet meer. De aarde scheurt. Dat gebeurt op de zwakste plek: op een breuk, waar de aarde al eerder gebroken is.
Als de beweging langs de breuk horizontaal is, zoals bij de huidige aardbeving, spreken we van een breuk met schuifspanning of een zijschuivende breuk. Dat soort breuken zijn de gevaarlijkste. Ze produceerden bijna alle grote aardbevingen uit de geschiedenis.
Langgerekte strook
Het epicentrum is het punt op het aardoppervlak boven de plaats waar de aardbeving begint. Maar daar stopt het niet. De ruptuur plant zich snel voort over een breuk. Volgens de United States Geological Survey was er voor de San Sebastianbreuk sprake van een verschuiving over een segment van 150 kilometer lang en twintig kilometer breed.
Die diepe dynamiek zien we weerspiegeld aan het aardoppervlak. De zwaarst getroffen regio heeft dezelfde langgerekte vorm op de kaart en loopt van west naar oost, parallel langs bovengenoemde breuk en met het kustgebergte van Venezuela waarin Caracas ligt.
De aardbeving zelf was ondiep en vond plaats op ongeveer tien kilometer diepte. Hoe ondieper, hoe groter de potentiële schade. De schok werd dan ook in de wijde omgeving gevoeld, tot in de buurlanden en voorbij duizend kilometer afstand.
De gevolgen of ‘voelbaarheid’ van aardbevingen worden uitgedrukt in de intensiteitsschaal van Mercalli. Die beschrijft hoe hevig deze op een bepaalde plaats wordt ervaren, en hoe groot de potentiële schade is. De Mercalli-schaal loopt van I (niet gevoeld) tot XII (algemene verwoesting). Ter hoogte van Caracas en kustplaats La Guaira werd een VII bereikt (‘grote schade’) volgens de USGS en dichter naar het epicentrum toe een IX (‘verwoestend’).
Drijfzand en steile hellingen
De omvang van de schade hangt ook af van de mate waarin bij de ruimtelijke planning rekening is gehouden met natuurrampen. Venezuela schiet stevig tekort op dat gebied.
Maar gebouwen storten niet alleen in door de aardschok zelf. Ook het fenomeen van liquefactie, waarbij losse of waterverzadigde sedimentlagen zich door een schok vloeistofachtig gaan gedragen – als drijfzand – is welbekend in Venezuela. Vooral de onmiddellijke omgeving van het epicentrum is er gevoelig aan. Het gevaar op tsunami’s is inmiddels geweken. Maar berghellingen zijn er niet veiliger op geworden: landverschuivingen vormen een reële bedreiging.
Het totaalplaatje van de enorme schade hoeft niet te verbazen. Een actief zijschuivend breuksysteem langs een plaatgrens, een grillig landschap, een hoge bevolkingsdichtheid en een tekortschietend risicobeheer vormen samen een gevaarlijke cocktail.
