Bij slaaptekort last ons brein micropauzes in om zichzelf schoon te maken

Ben je tot in de vroege uurtjes blijven feesten? Of hield een hardnekkige slapeloosheid je de hele nacht wakker? Reken dan maar op een terugslag. Volgens een recente studie van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) kan je brein onverwachte micropauzes inlassen, vergelijkbaar met plotselinge stroompannes. Met als gevolg: aandachtsproblemen. Die korte onderbrekingen zou ons brein nodig hebben om zichzelf te reinigen en afvalstoffen en toxines kwijt te raken die zich tijdens het waken hebben opgehoopt.

Het onderzoeksteam onder leiding van Zinong Yang liet 26 deelnemers na een slapeloze nacht eenvoudige aandachtstaken uitvoeren. Tegelijk registreerden de onderzoekers hun hersenactiviteit via elektro-encefalografie (EEG), en maten ze ook de bloeddoorstroming en de stroming van het cerebrospinale vocht, de vloeistof die de hersenen omringt.

Verminderde aandacht

De eerste vaststelling: de proefpersonen maakten meer fouten dan mensen die wel voldoende hadden geslapen. Ze reageerden trager en vergaten soms zelfs te antwoorden. Opvallend genoeg vielen die momenten samen met golven van cerebrospinaal vocht die vanuit de interne holtes, of ventrikels, van de hersenen wegstroomden en werden afgevoerd via het lymfestelsel van het lichaam, net zoals tijdens de diepe slaap.

Mogelijk speelt de locus coeruleus, een kleine kern in de hersenstam die noradrenaline afgeeft, hier een sleutelrol. Die neurotransmitter doet bloedvaten samentrekken. Wordt er minder noradrenaline geproduceerd, dan zetten de bloedvaten juist uit, drukken ze op het glymfatische vaatstelsel en stuwen ze het hersenvocht vooruit. Die daling gaat ook samen met kleinere pupillen, een klassiek teken van verminderde aandacht. Al die aanwijzingen suggereren dat de locus coeruleus fungeert als een soort dirigent die de overgang regelt tussen waken en alertheid en weer terug. Of dat echt zo is, moeten toekomstige studies uitwijzen. Tot die tijd geldt één advies: tart je brein niet. Zelfs dat heeft af en toe nood aan een gesloten gordijn.

Dit artikel verscheen eerder in Cerveau & Psycho. Vertaling: Robin Hanssens