Harde docu toont hoe oudere gevangenen wegkwijnen in de cel

De docu vangt aan met een veelzeggend citaat uit de roman Aantekeningen uit het dodenhuis van de Russische schrijver Fjodor Dostojevski: ‘De mate van beschaving in een samenleving kan worden beoordeeld door haar gevangenissen te betreden.’ Dat is precies zijn wat regisseur Stijn Geenen deed voor deze confronterende documentaire. Hij trad binnen en volgde gedurende een jaar de gedetineerden en verzorgers van een speciale afdeling in de gevangenis van Merksplas.

In die vleugel verblijven oudere bewoners die speciale zorg nodig hebben. Velen van hen zitten al ettelijke jaren achter tralies en zijn intussen bedlegerig, kunnen nauwelijks nog praten, kampen met incontinentie en hebben mentale aandoeningen zoals dementie. Ze horen eigenlijk niet thuis in een gevangenis maar hebben in de meeste gevallen geen uitzicht op vrijlating.

Bovendien is de afdeling zwaar onderbemand. Er is maar een handvol personeelsleden, die alle zorgtaken op zich moeten nemen terwijl ze er stilaan ook zelf fysiek en mentaal onderdoor gaan. Verder is de infrastructuur sterk verouderd en krijgt de afdeling – en de hele gevangenis van Merksplas – te weinig werkingsmiddelen. Voor het personeel is het roeien met de riemen die ze hebben. Tekenend is de scène waarin een schoonmaker een badkamer poetst en daarbij een vodje in het rioolputje duwt tegen de geur. Symbolischer kan haast niet.

Het helpt niet dat de buitenwereld amper weet heeft van het bestaan van deze afdeling en haar bewoners. ‘De vergeetput’, zo luidt de bittere bijnaam van de plek. Juist daarom is het zo waardevol dat Geenen, die ook zelf een week lang het personeel hielp met de zorgtaken, deze film maakt. Hij geeft een gezicht aan gevangenen van wie de straf verergert met de tijd. Hun situatie grenst aan het mensonwaardige. Want hoewel sommigen van hen ooit zware misdrijven begingen, blijven ze in de eerste plaats mensen, die een waardige behandeling verdienen en niet deze vergeetput.

Vanaf 13 mei in de bioscoop, via Dalton Distribution.
In september wordt de film ook uitgezonden op Canvas.