Twee dagen na de geboorte kunnen baby’s al ritmische patronen voorspellen. Hersenonderzoek wijst uit dat ze een schrikreactie vertonen bij onverwachte tonen in een muziekstuk.
Als je denkt dat je geen ritme hebt, dan ben je verkeerd. Iedereen is ermee geboren. Onderzoekers uit Italië, Duitsland en Hongarije lieten 49 pasgeboren baby’s al slapend muziekstukken van Bach horen. De muziek bestond uit tien originele melodieën en vier verhaspelde melodieën waarin de tonen willekeurig waren geordend en de tijdsintervallen tussen de tonen varieerden.
Terwijl de baby’s de klassieke muziek hoorden, analyseerden de onderzoekers hun hersengolven aan de hand van een elektro-encefalogram. Zo’n eeg meet die golven aan de hand van elektroden die op het hoofd worden geplaatst. De analyse van de hersengolven liet zien dat de baby’s tekenen van verbazing vertoonden wanneer het ritme ‘verkeerd’ was. Dat betekent dat ze muzikale verwachtingen hadden gecreëerd op basis van het ritme. Bij een melodie die een vreemde wending nam, gebeurde er niets. De melodische verwachting leek dus nog afwezig.
“Melodie herkennen is anders dan ritme herkennen”, zegt muziekpsycholoog Mark Reybrouck (KU Leuven). “Er zijn mensen die ritmisch heel goed zijn, maar die geen toon kunnen houden. Er zijn mensen die toon kunnen houden, maar die ritmisch heel slecht zijn. Beide vinden in andere hersengebieden plaats. Taal, en alles wat met gevoelige tijdswaarneming te maken heeft, speelt zich voor een deel af in de linker hersenhelft; muziek, en alles wat te maken heeft met de klankkleur, grotendeels in de rechterhelft. Het heeft ook te maken met wat er eerst in de ontwikkeling komt. De verwerking van ritmische en tijdsgevoelige informatie komt vroeger dan de melodische.”
De onderzoekers van de babystudie geven verschillende verklaringen. Een daarvan is de tijd die de foetus in de baarmoeder spendeert. Die gaat gepaard met allerlei ritmische geluiden, want de foetus bevindt zich dan al in een kleine wereld vol geluiden en bewegingen. “Denk aan de hartslag van de moeder, de peristaltische bewegingen van onder meer de ingewanden, en het gevoel van gewiegd te worden als de moeder loopt. Het vruchtwater in de baarmoeder filtert die geluiden. Veronderstel dat je in bad zit met je oren net onder water en je mama zingt een liedje. Het water zal vooral de lage frequenties doorlaten. Hogere frequenties hoor je veel minder goed. Dat betekent dat taal en melodie, die gebruikmaken van hogere frequenties, niet zo gemakkelijk doorkomen.”
Waarom is dat gevoel voor ritme nu aangeboren? Wellicht gaf dat onze voorouders een overlevingsvoordeel. Reybrouck: “Dat pasgeborenen ritmische patronen kunnen oppikken, past in een breder evolutionair verhaal. Bij dieren speelt vooral de tijdsinformatie in geluiden een rol in de overleving, met name die patronen die afwijken van de verwachting en die daardoor een grote signaalfunctie hebben. Ritmes en klankpatronen helpen om prooien, roofdieren en soortgenoten te herkennen. Mensen bouwen daar verder op voort. We delen die aangeboren gevoeligheid voor tijd en klank, maar ontwikkelen daarbovenop taal en muziek.”
Reybrouck verwijst naar nature en nurture. Nature is wat de natuur ons geeft bij de geboorte: een soort biologische toolkit. Nurture is wat we krijgen door verzorging en opvoeding, wat je geeft aan een baby om te ontwikkelen tot een volwaardig mens. Gevoel voor ritme maakt deel uit van de biologische toolkit. Gevoel voor melodie daarentegen leunt meer op nurture. Het ontwikkelt met behulp van ervaring met taal en muziek.
Bron: Human Newborns Form Musical Predictions Based on Rhythmic but not Melodic Structure. Roberta Bianco e.a. in Plos Biology, 2026.
