Honden en mensen delen een lange geschiedenis. Dat is terug te vinden in migratiestromen van de afgelopen tienduizend jaar. Fossiel DNA van honden laat zien hoe hun verspreiding samenvalt met die van de mens in Europa en Azië.
Tijdens het Holoceen, ruwweg de laatste 11 000 jaar, vonden er in Europa en Azië belangrijke migraties plaats. Tegelijkertijd verspreidden verschillende afstammingslijnen van honden zich over beide continenten. Om na te gaan of beide migraties met elkaar overeen komen, onderzocht een internationaal onderzoeksteam fossiel DNA van 74 honden. Die waren gevonden op archeologische sites in Siberië, de Centraal-Aziatische steppe en het noordwesten van China. Ook onderzochten ze het genoom van moderne honden en fossiel menselijk DNA.
‘Fossiel DNA heeft veel te vertellen, al zijn er beperkingen,’ vertelt Lachie Scarsbrook, geneticus verbonden aan de Ludwig Maximiliansuniverstiteit van München. ‘Veel hangt af van hoe goed archeologische vondsten bewaard bleven. Daarbij speelt het klimaat een grote rol. In warmere regio’s, zoals het zuiden van China, blijft het DNA in archeologische vondsten veel minder goed bewaard.’
‘Hond en mens zijn al zo lang diep met elkaar verweven, dat ons migratieverhaal sterk overeen komt’
De analyse van fossiel DNA van honden laat zien dat ze mee migreerden met jagers-verzamelaars, landbouwers én veehouders over Europa en Azië, aldus Scarsbrook. ‘Onderzoek van fossiel DNA van de mens geeft ons een behoorlijk goed beeld van migratiestromen in het Holoceen. Dat was voor ons het uitgangspunt om genetische data van verschillende afstammingslijnen van honden mee te vergelijken. We zien dat beide in grote lijnen met elkaar overeen komen. Honden volgden de mens bij de migratie westwaarts van jagers-verzamelaars uit Siberië. Ook bij de grote migraties in de vroege Bronstijd vanuit de Kaukasus richting Europa en China reisden honden mee met de mens. Nieuwe groepen mensen brachten hun eigen honden mee wanneer ze zich ergens op een nieuwe plek vestigden. Bestaande hondenpopulaties werden vervangen, eerder dan dat ze werden overgenomen.’
Samen op weg
Het lijkt een vanzelfsprekendheid dat mensen hun honden meenamen, maar daarvoor was tot nu toe geen bewijs ,zo stelt Scarsbrook. ‘Het enige wat we wisten is dat in bepaalde delen van het poolgebied, en dan voornamelijk Groenland, mensen honden gebruikten om sleeën te trekken. Hun mobiliteit was dus afhankelijk van honden. Voor de rest hadden we nog geen beeld van een gedeelde migratie van mensen en honden. Nu kunnen we duidelijk stellen dat ze zich samen over Europa en Azië verspreid hebben.’
Hier en daar zijn er afwijkingen in menselijke migratiestromen en die van hondenpopulaties. Vooral bij honden afkomst uit het poolgebied is dat het geval. Die afstammingslijn duikt op bij verschillende groepen jagers-verzamelaars die geen gezamenlijk migratiepartoon delen. ‘De regio rond het Siberische Baikalmeer is daar een goed voorbeeld van. Hier werden veel graven van mensen met hun honden gevonden. Die honden kwamen oorspronkelijk uit het poolgebied, terwijl de mensen uit het oosten van Azië afkomstig zijn. Dat wijst erop dat verschillende groepen mensen honden hebben uitgewisseld.’
Fossiel DNA van honden kan ook iets leren over menselijke migratie, aldus Scarsbrook ‘Genetische informatie van honden geeft inzicht in de migratie van mensen op plekken waar het moeilijk ligt om fossiel DNA van mensen te verzamelen om culturele redenen, bijvoorbeeld op de eilanden in de Stille Oceaan. Beide soorten zijn al zo lang diep met elkaar verweven, dat ons migratieverhaal sterk overeen komt.’
