Vaderlijke les

De zomer is nog niet helemaal voorbij, de Hoge Venen smeulen nog na en de derde (of is het vierde?) hittegolf is nog maar net gaan liggen. Toch kunnen we nu al stellen dat de zomer van 2026 de warmste ooit gemeten was. Dat heeft zo zijn sporen nagelaten, te meten in mensenlevens, in oversterfte. Doorgaans sterven in de zomermaanden in België 250 tot 300 mensen per dag. Tijdens de eerste hittegolf eind juni, met 7 dagen boven de 30°C, stierven dubbel zoveel mensen dan in gelijk welke andere zomerweek van de afgelopen jaren. Zelfs de tweede Coronapiek van 2020 was eerder klein, vergeleken met wat de hitte ons dit jaar aandeed. Dat het heet zou worden onder onze voeten, hadden klimaatwetenschappers ons al een hele tijd voorspeld. “We gaan eraan moeten wennen” klinkt toch redelijk akelig, vind je ook niet?

Evolutie van de sterftecijfers in België. Bron: Statbel

Ik ben een wetenschapper in de menselijke fysiologie, dus normaal gezien zou ik dit stuk nu verderzetten met een betoog over het effect van hoge temperaturen op de lichamelijke gezondheid, het zweetvermogen van ouderen en andere biologische weetjes. Toch neem ik deze keer een eerder ongewone afslag.

Bij lessen, artikels en blogs toon ik vaak grafieken, bijvoorbeeld over plotse dood bij sporters, over het risico op kanker door fysieke inactiviteit of op hartinfarcten door te hoge cholesterol. Je weet ergens wel dat er veel menselijk leed verscholen zit achter de cijfers, maar als wetenschapper en wetenschapscommunicator sta je daar nooit écht bij stil. Het blijven anonieme grafieken.

Tot nu. Op 25 juni 2026 stierf mijn lieve vader, Joris Derave, vredig in een (te) warme kamer in het fantastische rust- en verzorgingstehuis Vijvens in Kruisem. Zo werd hij één van de 406 sterfgevallen in België die dag. Hij werd onderdeel van de oversterfte. Een hittedode waarschijnlijk.

Ik heb de grafiek dan maar wat verpersoonlijkt door er een hartje bij te tekenen. Maar dat hartje past eigenlijk voor elk cijfer op die curve. De 654 overlijdens op 27 juni, de piek van de oversterfte bestaat eigenlijk uit evenveel hartjes. Hoeveel geweldige bomma’s, pépé’s en omi’s zitten daar niet tussen? Hoeveel lievelingszussen, prachtnonkels en hartendieven worden ons daar onttrokken? Hoeveel levenspartners, pater familias, doelen-om-voor-te-leven worden weggerukt? Daar zeggen die grafieken nu eens helemaal niets van! Het zijn kille lijnen waar je zelf de menselijkheid achter moet verzinnen. Tenzij natuurlijk die ene keer dat de werkelijkheid het voor je doet.

De laatste les die ik van mijn vader kreeg.