Antwerpse stadsduiven krijgen als eerste ter wereld trackers die werken op bluetooth én gebruik maken van het Apple-netwerk. Zo willen onderzoekers te weten komen welke plekken populair zijn bij die duiven en hoe ze ziektes verspreiden.
Duiven zijn in groten getale aanwezig en leven vaak op dezelfde plekken als mensen. Dat maakt het makkelijk om te onderzoeken hoe ze zich voortbewegen en inzicht te krijgen in hoe ziektes zich onder duiven verspreiden. Wetenschappers van de UAntwerpen voorzien een honderdtal stadsduiven daarvoor van een tracker met daarin een innovatieve chip.
Deze week vingen bioloog Bram Vanden Broecke en zijn onderzoeksgroep de eerste duiven en demonstreren ze hoe ze te werk gaan. Eos was erbij om te zien hoe dat eraan toeging.
Stedelijke hotspots
Vanden Broecke toont een soort rugzakje, dat bestaat uit een elastisch harnasje, met daarbovenop een zogenaamde tracker. In die tracker zit een zeer kleine en energiezuinige chip, die amper één gram weegt. Daarmee kunnen onderzoekers de hotspots traceren waar veel duiven vliegen.
De resultaten leveren wetenschappers cruciale kennis op. Want via de routes die de duiven afleggen, kunnen zij in kaart brengen hoe ziektes zich onder hen verspreiden. Daarbij controleren ze eerst de huidige gezondheidstoestand van de duiven die een rugzakje krijgen. Vervolgens kunnen de onderzoekers nagaan waar die duiven rondhangen en waar ze naartoe vliegen. Zeker in stedelijk gebied is dat belangrijk, merkt Vanden Broecke op: ‘Stadsduiven cirkelen vaak in hetzelfde gebied, binnen een straal van driehonderd meter. Deze trackers leren ons of sommige duiven dat gebied verlaten, waardoor ziektes zich toch kunnen verspreiden.’ De duiven worden over ongeveer een jaar opnieuw gevangen en onderzocht. Zo kunnen wetenschappers ook vaststellen of duiven die eerder gezond waren, nu toch besmet zijn met bepaalde ziektes.
Eén van die ziektes is de pagegaaienziekte. De bacteriën die de ziekte overdragen, worden uitgescheiden via de mest, het snot en het oogvocht van vogels en kunnen zich via de lucht verspreiden. Behalve duiven zijn ook papegaaien, parkieten en kippen soms geïnfecteerd. Eén derde van alle duiven is ermee besmet en ook mensen kunnen er, in zeldzame gevallen, ziek van worden. ‘Zeker voor wie een verzwakt immuunsysteem heeft, kan het belangrijk zijn om infectiezones in kaart te brengen’, legt Vanden Broecke uit.
Lokaliseren via bluetooth
De tracker is ontworpen in samenwerking met de Australian National University en onderscheidt zich volgens Vanden Broecke door zijn lichte gewicht: ‘Hij weegt amper 4 à 5 gram, waardoor het voor de duiven aangenaam blijft om te dragen en het hun vliegcapaciteit niet hindert. Ze merken er zo goed als niets van.’ De tracker is ongeveer een twee euro-muntstuk groot en werkt via bluetoothtechnologie die signalen doorstuurt naar het Apple-netwerk. Antwerpen is de allereerste stad ter wereld die de technologie op deze manier inzet. Uniek is dat iPhone-gebruikers indirect bijdragen aan dit onderzoek. De technologie werkt op een gelijkaardige manier als bij AirTags. Dat is ook een soort tracker, die iPhone-gebruikers onder meer aan hun sleutelbos kunnen bevestigen. Vervolgens kan de gebruiker de AirTag lokaliseren via een bluetoothsignaal dat de smartphone ontvangt. Wanneer de AirTag in de buurt is, maakt hij contact met de eigen smartphone. Bevindt de AirTag zich op een andere locatie, dan wordt die via andere Apple-apparaten in de buurt anoniem gelokaliseerd.
In dit onderzoek maken de trackers op de rug van de duiven verbinding met iPhones in de buurt, waarop bluetooth is ingeschakeld. Die iPhones seinen hun locatie vervolgens door naar de cloud, waar de onderzoekers die data kunnen downloaden. Apple-gebruikers hoeven zich overigens geen zorgen te maken om hun veiligheid: ‘Die blijft steeds gewaarborgd. Wij weten niet welke smartphone de detectie uitvoerde en ontvangen geen persoonlijke informatie’, bevestigt Van den Broecke.
Van cloacaswab tot uitgetrokken veertje
Maar nog voordat het rugzakje op zo’n duif geplaatst wordt, meten de onderzoekers de lengte van de bek, de vleugels en het hoofd van de duif. Daarmee kunnen ze de leeftijd van de duif inschatten. Daarna wordt ze gewogen, om te garanderen dat het rugzakje met bijhorende tracker de vogel niet extra belast. Het complete setje mag namelijk niet meer dan drie procent van het lichaamsgewicht bedragen. Tot slot volgt een resem testen waarbij nog veel meer belangrijke parameters opgenomen worden. Met een uitstrijkje in de keel, een cloacaswab, een bloedstaal en een uitgetrokken veertje kunnen onderzoekers niet alleen zien welke virussen en ziektes aanwezig zijn, maar ook welke darmbacteriën resistent zijn tegen antibiotica en in welke mate het dier aan PFAS is blootgesteld. Dat laatste vormt een belangrijke graadmeter voor de gezondheid van het Antwerps leefmilieu. Binnen ongeveer een jaar zullen diezelfde duiven opnieuw gevangen worden. Volgens Vanden Broecke is dat eenvoudig, want de trackers geven hun locatie bloot. Nieuwe metingen zullen dan mogelijke evoluties blootleggen.
Nadat de duif volledig gecheckt en van een rugzakje voorzien is, laat Vanden Broecke haar los. Daar gaat de allereerste stadsduif mét bluetoothverbinding de lucht in! Volg jij waar zij en de andere duiven straks naartoe vliegen? Dat kan via de website www.stadsduiven.be.
