Een nieuwe El Niño komt eraan en hij belooft stevig te worden. Wetenschappers waarschuwen voor extreme droogtes, hevige overstromingen en een recordwarme wereldtemperatuur. Maar achter die waarschuwingen schuilt een fundamentelere vraag: maakt klimaatverandering de effecten van El Niño heviger?
El Niño is een natuurlijk klimaatverschijnsel waarbij het zeewater in een groot gebied van de tropische Stille Oceaan warmer wordt dan gemiddeld. Die temperatuurstijging beïnvloedt de gebruikelijke lucht- en zeestromen, waardoor weerpatronen wereldwijd veranderen. Het gevolg is dat sommige regio's te maken krijgen met uitzonderlijk veel neerslag, terwijl op andere plaatsen langdurige droogte kan optreden.
El Niño dankt zijn naam aan Zuid-Amerikaanse vissers, die merkten dat het zeewater rond Kerstmis in sommige jaren warmer werd. Daarom noemden zij het verschijnsel ‘de kleine jongen’, dat verwijst naar het kindje Jezus.
De vraag die wetenschappers vandaag stellen, is hoe de opwarming van de aarde dit fenomeen beïnvloedt. We legden deze kwestie voor aan David Dehenauw, weerman en meteoroloog verbonden aan het KMI.
Stevige bui op komst
‘Het ECMWF (Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn, red.) voorspelt voor dit najaar een opwarming van het zeewater in het El Niñogebied van 2 tot 4 graden’, vertelt Dehenauw. ‘Men spreekt van een sterke of zelfs super-El Niño wanneer die opwarming minstens 2 graden bedraagt.’
’Als de zeewatertemperaturen verder stijgen, zou dat ook bij ons kunnen bijdragen aan meer extremen’
Wetenschappers maken zich zorgen over de invloed van de klimaatverandering op de intensiteit van El Niño. Door de uitstoot van broeikasgassen is de gemiddelde temperatuur op aarde sinds het pre-industriële tijdperk al met ongeveer 1,3 graden Celsius gestegen. Die opwarming kan de effecten van El Niño volgens hen versterken. ‘Klimaatverandering zorgt niet noodzakelijk voor méér El Niño's, maar wel voor een grotere kans op sterke en extreme El Niño-gebeurtenissen’, verduidelijkt Dehenauw.
Over de vraag of de klimaatverandering de dynamiek van El Niño fundamenteel verandert, zijn wetenschappers het nog niet volledig eens.
Het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) wijst erop dat verschillende processen elkaar deels compenseren. Hogere oceaantemperaturen zorgen enerzijds voor meer wolkenvorming, die de zonkracht dempt en de temperaturen van El Niño kan afremmen. Anderzijds verzwakken de passaatwinden, wat de zeewatertemperatuur beïnvloedt. Sommige klimaatmodellen tonen volgens hen wel aan dat de pieken van El Niño-gebeurtenissen ongeveer 20 procent krachtiger kunnen worden.
De dynamiek van warmere lucht
‘Dat klimaatverandering de kans op zware El Niño’s vergroot, heeft te maken met een eenvoudig natuurkundig principe: warmere lucht kan meer vocht bevatten’, zegt Dehenauw.
Daardoor duurt het langer voor een bui ontstaat, maar wanneer het uiteindelijk regent, valt er dan ook vaak veel meer neerslag. ‘Tijdens El Niño ontstaan veel buien boven de kusten van Peru, Chili en Ecuador. Die kunnen door de klimaatverandering dus nog heviger worden’, legt Dehenauw uit.
Sommige wetenschappers noemen El Niño een voorproefje op de toekomst: een glimp van het soort extreem weer dat binnen enkele jaren ook zonder El Niño vaker zou kunnen voorkomen. Volgens Dehenauw ligt dat toch genuanceerder. ‘El Niño is een tijdelijke verstoring van de natuurlijke processen in de Stille Oceaan. De effecten ervan verschillen van die van de algemene opwarming van de aarde.’
Wat dat concreet voor Europa betekent, blijft onzeker.’ Als de zeewatertemperaturen verder stijgen, zou dat ook bij ons kunnen bijdragen aan meer extremen. Maar dat blijft voorlopig speculatief. Ik kan niet met zekerheid zeggen of we daar effectief mee te maken zullen krijgen. Europa ligt ver van het El Niñogebied.’
