De ruimterots die 66 miljoen jaar geleden de dinosauriërs van de aardbodem veegde, blijkt veel zeldzamer te zijn dan gedacht. Onderzoekers identificeren haar als een uitzonderlijke meteorietsoort die nauwelijks op aarde gevonden wordt. Dat zet de deur open naar een nieuwe verklaring voor de massa-extinctie.
Een asteroïde van zo'n tien kilometer breed sloeg miljoenen jaren geleden in op het huidige Mexicaanse schiereiland Yucatán. De inslag vormde de Chicxulubkrater en luidde het einde in van ongeveer driekwart van alle soorten op aarde. En hoewel wetenschappers al decennialang weten dat een asteroïde de massa-extinctie veroorzaakte, bleef één belangrijke vraag onbeantwoord: wat voor ruimterots was het precies?
Een internationaal team van onderzoekers denkt daar nu een antwoord op te hebben gevonden. Hun analyse wijst erop dat de inslag werd veroorzaakt door een uiterst zeldzame CO-chondriet, een primitieve koolstofrijke meteoriet die slechts een klein deel uitmaakt van alle meteorieten die op aarde worden teruggevonden.
Kosmische vingerafdruk
De oorspronkelijke meteoriet is allang verdwenen. Door de enorme energie van de inslag verdampte de ruimterots vrijwel volledig, al liet ze een klein spoor na. Na de botsing dwarrelden stof, gesmolten gesteente en piepkleine deeltjes van de meteoriet neer. Die vormden een dunne kleilaag die nog altijd terug te vinden is en waarin minuscule restjes van de inslaande ruimterots verscholen zitten.
De gigantische hoeveelheid fijn stof en puin die door de inslag de atmosfeer in slingerde, zou de aarde in een langdurige winter hebben gehuld
De onderzoekers onderzochten de chemische samenstelling van het nikkel in de kleilaag. Die werkt als een soort vingerafdruk: verschillende soorten meteorieten hebben elk een unieke samenstelling. Dankzij uiterst nauwkeurige metingen konden de onderzoekers de meeste kandidaat-meteorieten uitsluiten en de dader identificeren als een CO-chondriet.
Dat is opmerkelijk, want CO-chondrieten zijn bijzonder zeldzaam. Ze behoren tot de meest primitieve bouwstenen van het zonnestelsel en zijn sinds hun ontstaan, ongeveer 4,6 miljard jaar geleden, nauwelijks veranderd.
Geen zwavel
Daarnaast heeft de ontdekking mogelijk ook gevolgen voor ons begrip van de massa-extinctie. Lange tijd gingen wetenschappers ervan uit dat vooral zwavel uit de meteoriet verantwoordelijk was voor de wereldwijde afkoeling. Na de botsing zou zwavel hoog in de atmosfeer terecht zijn gekomen, waar het zonlicht jarenlang blokkeerde.
Maar CO-chondrieten bevatten opvallend weinig zwavel. Daardoor lijkt een andere verklaring waarschijnlijker: niet de chemische samenstelling van de meteoriet zelf, maar de gigantische hoeveelheid fijn stof en puin die door de inslag de atmosfeer in slingerde, zou de aarde in een langdurige winter hebben gehuld. Het zonlicht werd geblokkeerd, temperaturen daalden en ecosystemen stortten wereldwijd in.
Waar de meteoriet precies vandaan kwam, blijft voorlopig onduidelijk. Mogelijk ontstond hij in een verre, rotsachtige regio aan de buitenrand van het zonnestelsel of in het buitenste deel van de planetoïdengordel nabij Jupiter.
