Ebola-uitbraak uitgeroepen tot wereldwijde gezondheidscrisis

Wat is ebola?

Ebola is een ernstige, potentieel dodelijke infectieziekte. De aandoening veroorzaakt koorts, schade aan de bloedvaten en – in ernstige gevallen – bloedingen, orgaanfalen en overlijden. Ze werd voor het eerst vastgesteld in 1976 in Centraal-Afrika en de meeste uitbraken hebben zich sindsdien daar voorgedaan.

Wat is het Bundibugyo-virus en hoe verschilt het van ‘gewone’ ebola?

Ebola is eigenlijk een groep verwante virussen. De bekendste en dodelijkste is de Zaïre-stam, die in het verleden de grootste uitbraken heeft veroorzaakt. Bundibugyo is een andere stam, die voor het eerst in 2007 in Oeganda werd geïdentificeerd.

Het Bundibugyo-virus leidt bij ongeveer 30 tot 50 procent van de besmette personen tot de dood – een hoog percentage, maar iets lager dan bij sommige uitbraken van het Zaïre-ebolavirus.

Om dat in perspectief te plaatsen: seizoensgriep doodt minder dan één op de 1.000 mensen. covid doodde in het begin van de pandemie ongeveer één tot twee op de 100 mensen. Ebola is dus véél dodelijker dan de meeste ziekten waarmee de meeste mensen te maken hebben gehad. De uitkomst hangt af van factoren zoals hoe snel iemand zorg krijgt, de kwaliteit van het lokale gezondheidssysteem en of de patiënt andere onderliggende aandoeningen heeft.

Bestaande ebolavaccins zijn ontworpen voor de Zaïre-stam en bieden mogelijk geen bescherming tegen Bundibugyo.

Hoe verspreidt ebola zich van mens op mens?

Ebola verspreidt zich via direct contact met de lichaamsvloeistoffen van een besmette persoon, zoals bloed, braaksel, diarree, zweet of sperma. Dit gebeurt meestal bij de verzorging van zieke patiënten, tijdens traditionele begrafenisrituelen waarbij het lichaam betrokken is, of door contact met besmette dieren. Ebola verspreidt zich niet via de lucht zoals griep of covid, en mensen zijn niet besmettelijk voordat hun symptomen zich voordoen.

Waarom is deze uitbraak in Oeganda ontstaan en kan ze zich internationaal verspreiden?

Oeganda grenst aan de Democratische Republiek Congo, waar regelmatig ebola-uitbraken voorkomen. Mensen, dieren en goederen passeren die grens regelmatig, waardoor de ziekte zich kan verspreiden voordat ze wordt opgemerkt. Internationale verspreiding via vliegreizen is mogelijk, maar het is onwaarschijnlijk dat dit tot een grote wereldwijde uitbraak leidt – ebola verspreidt zich alleen bij nauw lichamelijk contact, en internationale monitoring- en luchthavenscreeningsystemen helpen gevallen in een vroeg stadium op te sporen.

Wat is een ‘gezondheidscrisis van internationaal belang’?

Dit is het hoogste niveau van de wereldwijde gezondheidswaarschuwingen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Het geeft aan dat een uitbraak een potentieel internationaal risico vormt en dat landen dringend moeten samenwerken. Het helpt bij het vrijmaken van financiering, technische ondersteuning en snellere internationale samenwerking. Het betekent niet dat een wereldwijde pandemie onvermijdelijk is. Het is een instrument om een snelle, gecoördineerde reactie op gang te brengen.

Wat zijn de symptomen van de ziekte die wordt veroorzaakt door het Bundibugyo-virus?

De vroege symptomen lijken op die van griep of malaria: koorts, vermoeidheid, hoofdpijn, spierpijn en keelpijn. Naarmate de ziekte vordert, kunnen patiënten last krijgen van braken, diarree, buikpijn, huiduitslag, verwardheid en shock. Sommige patiënten krijgen bloedingen, hoewel dit niet bij iedereen het geval is. Omdat de vroege symptomen overeenkomen met die van heel wat veelvoorkomende ziekten, is laboratoriumonderzoek nodig om de diagnose te bevestigen.

Waarom blijven er ebola-uitbraken plaatsvinden in de DR Congo?

Wetenschappers denken dat ebola van nature voorkomt bij bepaalde fruitvleermuizen. Uitbraken beginnen meestal wanneer mensen in contact komen met besmette dieren – bijvoorbeeld door de jacht of door contact met wilde dieren. De DR Congo heeft herhaaldelijk te maken met uitbraken vanwege de dichte bossen, het intensieve contact tussen mens en dier, de zwakke gezondheidsinfrastructuur, conflicten, armoede en de beperkte toegang tot medische zorg. Klimaatverandering en ontbossing kunnen het risico nog verder vergroten.

Als er geen vaccin is, welke behandelingen zijn er dan beschikbaar?

Er is geen goedgekeurd vaccin of specifieke behandeling voor het Bundibugyo-virus. Patiënten krijgen ondersteunende zorg, meer bepaald medische behandelingen die ervoor zorgen dat het lichaam blijft functioneren terwijl het de infectie bestrijdt. Dit omvat vochttoediening, zuurstof, voedingsondersteuning en de behandeling van complicaties. Goede ondersteunende zorg kan de overlevingskansen van een patiënt aanzienlijk verbeteren. Onderzoekers bestuderen momenteel actief antivirale middelen en behandelingen met antilichamen die mogelijk tegen meerdere ebolastammen werken.

Wat wordt er gedaan om de uitbraak te stoppen?

Gezondheidsautoriteiten, ondersteund door de WHO en internationale partners, werken eraan om gevallen snel op te sporen, patiënten te isoleren, mensen op te sporen die mogelijk zijn blootgesteld, en gemeenschappen voor te lichten. Veilige begrafenispraktijken zijn ook van cruciaal belang. De wereldwijde capaciteit om op ebola te reageren is de afgelopen tien jaar sterk verbeterd, met betere laboratoriumtests, snellere informatie-uitwisseling en sterkere regionale coördinatie.

Bestaat er een vaccin tegen ebola? Zo niet, zijn er dan ontwikkelingen op dit gebied?

Ja, er bestaan twee vaccins voor de Zaïre-stam van ebola die zeer effectief zijn gebleken. Geen van beide is echter goedgekeurd voor het Bundibugyo-virus. Wetenschappers werken nu met spoed aan de ontwikkeling van vaccins die bescherming bieden tegen meerdere ebolastammen tegelijk. Er worden ook nieuwe behandelingen met antilichamen ontwikkeld die tegen verschillende stammen zouden kunnen werken, met veelbelovende resultaten in vroeg onderzoek. De huidige uitbraak heeft nog eens benadrukt hoe belangrijk het is om in deze bredere aanpak te investeren voordat de volgende crisis toeslaat.

Bron: The Conversation