Wat als je geld kunt verdienen door op een invasieve exoot te jagen? In Griekenland krijgen vissers daar nu zelfs een premie voor. De kogelvis richt grote schade aan en vormt een groeiende bedreiging de natuur.
De kogelvis Lagocephalus sceleratus is aan een flinke opmars bezig. Hij hoort eigenlijk thuis in de Indische- en Stille Oceaan, maar kwam via het Suezkanaal deze kant op. Omdat het zeewater opwarmt door klimaatverandering, voelt de vis zich nu perfect thuis in de mediterraanse wateren. Hij heeft zo goed als bijna geen natuurlijke vijanden, de dikkopschildpad (Caretta caretta) behoort tot de weinige dieren die de kogelvis kunnen eten.
Voor vissers is het een drama: de vis heeft ijzersterke kaken waarmee hij moeiteloos door netten en vislijnen bijt. Schade per boot? Zo'n € 8.500 per jaar. De invasieve soort zorgt niet alleen voor hoge herstelkosten, vissers lopen ook inkomsten mis doordat de kogelvis hun vangst opeet.
Volgens Bart De Smet, marine bioloog en woordvoerder van het VLIZ, spreken we van een invasieve soort niet door de mens geïntroduceerd is in dat gebied en wanneer die een impact heeft op de economie, biodiversiteit en menselijke gezondheid.
Gevaar
Hoewel het risico voor toeristen op de stranden minimaal is, blijft het wel opletten geblazen. In Athene werd er al een vrouw naar het ziekenhuis gebracht vanwege bijtwonden. Deze beten zijn echter niet giftig, maar kunnen door de door de krachtige kaken van de vis wel ernstige verwondingen veroorzaken.
Deze soort is daarnaast uiterst giftig bij consumptie. Hun huid en inwendige organen bevatten tetrodotoxine, een krachtig zenuwgif. Deze stof tast het zenuwstelsel aan en kan leiden tot ademhalings- en hartfalen. Omdat het gif hittebestendig is, wordt het niet onschadelijk door koken of bakken. Consumptie van de vis kan daarom dodelijk zijn en is binnen de Europese Unie strikt verboden.
Volgens studies van het Amerikaanse National Center for Biotechnology Information (NCBI) beginnen de eerste symptomen vaak met tintelingen rond de mond, gevoelloze lippen en misselijkheid. Vervolgens kunnen spierzwakte, duizeligheid en verlammingsverschijnselen optreden. In ernstige gevallen raken de ademhalingsspieren verlamd en kan ook het hart falen, met mogelijk fatale gevolgen. Een specifiek tegengif bestaat niet. Artsen kunnen daarom alleen ondersteunende zorg bieden totdat het lichaam het gif op natuurlijke wijze heeft afgebroken.
Premie op de vangst
Ondertussen is het indammen van de populatie een race tegen de klok geworden. ‘Die soort helemaal uitroeien is een utopie’, vertelt De Smet. Vanwege de grote schade aan de Griekse visserij biedt de overheid nu subsidies (zo’n €5,33 per kilo) aan vissers om gericht op kogelvissen gaan vissen, om zo hun aantallen terug te dringen.
De Smet vertelt dat die aanpak nog efficiënter kan. ‘Onderzoekers suggereren dat het beter kan zijn om niet elke visser te vergoeden, maar een beperkt aantal commerciële vissers met aangepaste, extra sterke netten in te zetten die zich volledig focussen op de vangst van deze soort.’
Voor België is er voorlopig geen reden tot ongerustheid, benadrukt De Smet. Het water van de Noordzee is momenteel nog te koud voor de soort om zich hier te vestigen.
