Vijftig jaar na aan banden leggen van walvisvaart is impact nog altijd merkbaar

Bultruggen hebben zwaar geleden onder de walvisvaart. Eind jaren zestig bleven er nog maar 5000 exemplaren over in het wild, een dringende reden om de jacht aan banden te leggen. De soort klom uit het dal, maar de gevolgen van overbejaging blijven doorwerken, onder andere in hun paargedrag.

Een studie van populaties bultruggen in de wateren rondom Nieuw-Caledonië, een eilandengroep in de Stille Oceaan, liet zien hoe vrouwelijke dieren twee decennia geleden nog jonge mannelijke bultruggen verkozen, maar dat hun voorkeur over de jaren verschoof naar oudere dieren. Daar zijn een aantal verklaringen voor te vinden, aldus onderzoeker Franca Eichenberger, gedrags- en moleculair ecoloog, verbonden aan de Universiteit van Saint Andrews.

'In de jaren nadat de druk van de walvisvangst afnam, herstelde de populatie zich. Het is typisch voor een groeiende populaties dat ze simpelweg uit veel jonge individuen bestaan. Tegelijkertijd bleven er nog maar weinig oudere, ervaren mannelijke dieren over door intense overbejaging. Jongere mannelijke bultruggen ondervonden dus initieel maar weinig competitie.'

Natuurlijk of niet

Maar dat overwicht van jonge dieren verdween, omdat de populatie verder aangroeide zonder de druk van de jacht. Met het herstel van de soort, veranderde ook de voorkeur van vrouwelijke dieren. Die verkiezen steeds vaker oudere bultruggen, zo vertelt Eichenberger. 'Bultruggen kennen een complex paargedrag. Zingen speelt een grote rol. Het kan best dat jonge mannetjes de zang onvoldoende onder de knie hebben. Maar hun paargedrag houdt ook fysieke confrontaties in, en ook daar halen oudere mannelijke dieren vaak de bovenhand. Bovendien zijn er gewoon meer mannelijke bultruggen, wat maakt dat vrouwelijke dieren zich kieskeuriger kunnen opstellen.'

De hamvraag is of de soort daarmee terug een natuurlijk paargedrag vertoont, verduidelijkt Eichenberger. 'Dat gaan we echter nooit te weten komen. Het ontbreekt ons aan wetenschappelijke inzichten over de populaties voor de aanvang van grootschalige walvisjacht. Bovendien geldt er vandaag dan wel een jachtverbod, maar de soort lijdt wel nog onder de impact van andere menselijke  verstoringen. Scheepvaart bijvoorbeeld, of geluidsvervuiling onder water, allemaal factoren die het gedrag van zeezoogdieren sterk beïnvloeden.