Wetenschappers hebben vijf fases geïdentifceerd waar de hersenen gedurende een mensenleven doorgaan. Telkens opnieuw gaan ze zichzelf herstructureren, om beter te passen bij hoe we groeien, volwassen worden en uiteindelijk sterven.
De resultaten zijn gebaseerd op een vergelijking van MRI-scans van bijna vierduizend breinen van mensen tussen nul en negentig jaar oud. De onderzoekers concluderen dat er wellicht vier ‘keerpunten’ zijn – cruciale momenten waarop het brein naar de volgende fase overgaat. Het kinderbrein verandert rond de leeftijd van 9 jaar in een adolescentenbrein, en rond 32 jaar in een volwassenenbrein. Rond 66 jaar start de ‘vroege verouderingsfase’; de ‘late verouderingsfase’ zet in rond 83 jaar.
De kindertijd kenmerkt zich door ‘netwerkconsolidatie’: de actieve verbindingen tussen neuronen en hersengebieden worden versterkt; wat je niet gebruikt, verdwijnt. Ondertussen groeien de grijze en witte stof snel in volume. Het adolescente brein richt zich op het efficiënter maken van de verbindingen, en dus op een snellere communicatie. Dat uit zich in verbeterde cognitieve capaciteiten, maar het is ook de periode waarin veel mentale problemen ontstaan. Dat culmineert in een hoogtepunt van ingrijpende veranderingen rond de leeftijd van 32 jaar. Daarna blijven de hersenen redelijk stabiel, tot de witte materie – de verbindingen in het brein – beginnen af te sterven bij late zestigers. In de laatste fase vermindert de connectiviteit nog veel sterker; we moeten dan terugvallen op bepaalde, wel nog goed werkende hersengebieden.
“Veel ontwikkelingsstoornissen, mentale problemen en neurologische aandoeningen houden verband met de manier waarop het brein is bedraad”, zegt onderzoeker Duncan Astle. “Verschillen in bedrading voorspellen moeilijkheden met aandacht, taal, geheugen en gedrag. Begrijpen dat de structurele reis van het brein geen kwestie is van geleidelijke vooruitgang, maar eerder van een aantal grote keerpunten, zal ons helpen om te identificeren wanneer en hoe de bedrading kwetsbaar is voor verstoring.”
Bron: Topological Turning Points across the Human Lifespan. Duncan Astle e.a. in Nature Communications, 2025.
