Geschiedenis

In 1913 stichtte George Sarton het wetenschapshistorische tijdschrift Isis, dat uitgroeide tot het belangrijkste vakblad ter wereld. Wanneer werd de Nederlandse wetenschapsgeschiedenis naar een hoger niveau getild?

Een vulkaanuitbarsting rond 1345 zou de Europese landbouw zodanig hebben ontwricht, dat die de perfecte omstandigheden schiep voor de ongehinderde verspreiding van de pest. Dat suggereren nieuwe historische klimaatdata.

Een geochemische analyse van stenen werktuigen gevonden in Spanje laat zien dat sommige van de objecten oorspronkelijk uit het zuiden van Frankrijk kwamen. Daarmee is een eerste direct bewijs geleverd voor het bestaan van wijdvertakte netwerken tussen groepen in de late oude steentijd.

Monte Sierpe, een site in de Peruaanse Andes met meer dan 5.200 uitgegraven gaten, fascineert archeologen al sinds de jaren 1930. Volgens nieuw onderzoek werden die gaten waarschijnlijk gebruikt om belastingen te innen die aan het Incarijk verschuldigd waren.

Het is afgelopen met het neoliberalisme. De Franse historicus en econoom Arnaud Orain windt er geen doekjes om. We zitten midden in een reveil van wat hij het eindigheidskapitalisme noemt. Kenmerken zijn monopolies die zo machtig zijn als staten, een rush op grondstoffen en hulpbronnen en minder toegankelijke of gesloten zeeën. In het verleden kenden we al twee zo'n periodes.

Deze kleine maar venijnige dinosauriër werd lang gezien als een jeugdige Tyrannosaurus rex, maar een speciaal bot bewijst dat het om een aparte soort ging.

Tijdens een relatief warm millennium aan het einde van de ijstijd hadden jagers-verzamelaars aan eten geen gebrek. In de bossen krioelde het van jachtwild. Een uitzonderlijke archeologische site in Lommel voert ons terug naar die bijzondere tijd.

Er hingen al een tijd donkere wolken boven het Schoenenmuseum van Izegem. Maandagavond werd de knoop doorgehakt: de huidige museumwerking wordt stopgezet. Tijd voor een laatste bezoek, al blijven we bij de wiskundige leest.

In de ijstijd kon je maar beter over een interne luchtverwarmer beschikken, was lang de gedachte. Maar een heel bijzonder fossiel doet vermoeden dat neanderthalers die niet hadden.

Tien jaar geleden bleek al dat botfragmenten van neanderthalers, gevonden in de grotten van het Naamse Goyet, sporen van kannibalisme vertonen. Nieuw onderzoek op de beenderen geeft een beeld wie de slachtoffers precies waren. ‘Ze aten individuen uit een andere groep.’

Voor het eerst in negentig jaar kan het publiek het Congopanorama van de Wereldtentoonstelling van 1913 opnieuw bekijken. Niet het originele schilderij, dat opgeslagen ligt in een depot van het War Heritage Institute, maar een replica op kleiner formaat. Een tentoonstelling in het AfricaMuseum ontmaskert dit indrukwekkend staaltje van koloniale propaganda. Historicus en medecurator Maarten Couttenier geeft meer uitleg.

Honden en mensen delen een lange geschiedenis. Dat is terug te vinden in migratiestromen van de afgelopen tienduizend jaar. Fossiel DNA van honden laat zien hoe hun verspreiding samenvalt met die van de mens in Europa en Azië.

Nieuwe bevindingen vergroten de lengte van het wegennet van het Romeinse Rijk met meer dan 100.000 kilometer.

De aftocht van Napoleon na zijn mislukte veldtocht tegen Rusland kostte het leven aan zo'n 300.000 soldaten. De meesten bezweken aan een combinatie van honger, kou en ziekte. Om welke ziektes ging het? Recent onderzoek identificeert nieuwe boosdoeners.

Louise-Marie d’Orléans, de eerste koningin van België (1812 – 1850), vond fonkelende diamanten niet veel interessanter dan gebroken glas. Wel hield zij van juwelen waarin een klein portret, een haarlok of een geheime boodschap werd bewaard. Dit zijn sentimentele juwelen: ze zijn waardeloos als betaalmiddel, maar van onschatbare waarde voor de persoon die ze bezit.

Uit onderzoek op Zelfportret met bloemenhoed blijkt dat James Ensor het schilderij antidateerde, mogelijk om zijn status als vernieuwende kunstenaar te benadrukken.

Een analyse van oud DNA uit vroegmiddeleeuwse Engelse grafsites leverde een verrassend resultaat op. Twee individuen, een man en een jonge vrouw, bleken voorouders te hebben afkomstig uit West-Afrika. De ontdekking laat zien dat menselijke mobiliteit in de vroege middeleeuwen groter was dan gedacht.